Gelderse Toren Pasteuningshuis

Aan de zuidzijde van het voorplein van de Gelderse Toren is in 1880 naast de oranjerie een dienstwoning (D) gebouwd, die Pasteuningshuis werd genoemd. Het gebouw is opgetrokken in dezelfde bouwstijl als de oranjerie. Jan Brink Evers (1817-1890), die in 1868 de Gelderse Toren had gerestaureerd, was waarschijnlijk de architect.

Monumentbeschrijving
Deze dienstwoning is in 1880 gebouwd in de eclectische stijl die toen populair was. In de hoofdvormen zijn invloeden zichtbaar van het Neo-Classicisme. De woning heeft een rechthoekige plattegrond, gemetselde gevels en een leien schilddak met schoorsteen. Langs de gevel zijn eenvoudige versieringen aangebracht. Bijzonder voor een dienstwoning is de oeil-de-boeuf, een raam dat vanwege de vorm de naam ‘koeienoog’ draagt. De symmetrische voorgevel heeft een centrale ingang met een paneeldeur en empire-ramen. Links bevindt zich een in 1930 aangebouwde garage met tuinkamer. Deze verbinding valt ook onder de bescherming. De achtergevel is deels gewijzigd; de rechterzijde is grotendeels aan het zicht onttrokken. De woning heeft een hoge historische waarde door de kwaliteit, detaillering en samenhang met de oranjerie en als onderdeel van het landgoed – een ensemble. Het is een representatief voorbeeld van een 19e-eeuwse dienstwoning op een landgoed.

Klik op het document onder de foto’s rechtsboven voor een volledige beschrijving van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.

Pasteuning
De dienstwoning is gebouwd voor en genoemd naar het dienstbode-echtpaar Pasteuning. Dit echtpaar lijkt een bijzondere positie te hebben ingenomen onder het personeel van de baron en barones Van Rhemen, wat bleek uit hun testament. Het vaste personeel had recht op een bedrag dat afhankelijk was van het aantal dienstjaren. Dat gold niet voor het echtpaar Pasteunings. Zij hadden financieel gezien recht op een veel ruimere regeling. Bovendien werd vastgelegd dat zij tot aan hun dood in de dienstwoning mochten blijven wonen.

Toen barones Van Rhemen in 1921 was overleden, werd het landgoed gekocht door J.S. Wurfbain. Deze respecteerde het testament en liet het echtpaar voor de rest van hun leven in de dienswoning wonen.