Kerk Oude Jan Velp

De kerk wordt altijd Oude Jan genoemd, maar was oorspronkelijk gewijd aan Sint Mattheus.
De eenbeukige romaanse kerk uit de vroege 12e eeuw heeft tufstenen muren met vier hooggeplaatste rondboogramen in de noord- en zuidmuur van de kerk. De tufstenen toren is vermoedelijk aan het eind van de 12e eeuw tegen de westkant van de kerk gebouwd. Hij heeft eenvoudige versieringen met rondbogen.

In de kerk bevinden zich drie opmerkelijke elementen: - Wijdingskruis uit de 11e eeuw tegen de zuidmuur.
- Muurschildering uit 1768 over de "Tien Geboden", later uitgebreid.
- Epitaaf (rouwbord) Joseph van Arnhem van kasteel Nederhagen (1593-1616).

Latere toevoegingen
In de 17e eeuw is de toren verhoogd met een bakstenen klokkenverdieping in gotische stijl en een slanke ingesnoerde naaldspits. Toen werden de galmgaten aangebracht. Ook de bakstenen kapel in laat-gotische stijl aan de noordzijde stamt uit diezelfde tijd. De luidklok in de toren is in 1678 gegoten door Pieter Hemony te Amsterdam. Tweemaal ging een oudere klok verloren.

De kerk bestond oorspronkelijk uit een schip voor de gelovigen en een koor voor de priesters. Rond 1396 werd dit koor gesloopt en vervangen door een veel groter koor in gotische stijl, dat in 1841 is afgebroken. De fundamenten van beide koren zijn bij restauraties tevoorschijn gekomen en de contouren zijn zichtbaar gemaakt in de tuin aan de oostkant van de kerk.

Wel en wee
Na de Reformatie (1580) werd het een protestantse kerk. De Heeren van Biljoen en Overbeek hadden er hun eigen gestoelten. De "jonkers" hadden ook het recht om een predikant en de koster/schoolmeester te benoemen.

Toen de Grote Kerk, Kerkstraat 32, in 1841 in gebruik kwam, raakte de oude kerk in verval. Door de Tweede Wereldoorlog ontstond nog meer schade. Na WO II is de kerk ingrijpend gerestaureerd. De plaatselijke architect Heineman was hierbij betrokken en aannemer Meijrink.

Sinds de restauratie in 1950 wordt de kerk anders gebruikt. Nu zijn er nog speciale diensten: huwelijken, rouwdiensten, naast concerten en literaire voordrachten.

E.J.Kruijswijk Jansen (1982), Geschiedenis van de Oude Jan.- de Mattheuskerk te Velp(G) in de loop der eeuwen, uitg. Stichting vrienden van de Oude Jan, 80 pp.