Van Lennepsmolen

Het langwerpige molenhuis dateert waarschijnlijk uit de 19e eeuw, maar al eeuwenlang heeft hier een molen gestaan. Het huis lijkt op een boerderij en heeft een hoog wolfsdak. Het is het op een na oudste rijksmonument van Velp In 1924 kocht de gemeente de molen aan als monument. Vanaf 1967 is het een horecabedrijf.

Het waterrad wordt van bovenaf in beweging gebracht met water uit de opgeleide Rosendaalse beek. De molen heeft tot 1921 gefunctioneerd. Het inwendige maalwerk is nog aanwezig, maar wordt niet meer gebruikt. Het waterrad is in de 21e eeuw gerestaureerd.
Opvallend is dat de beek ten noorden van het rad ruim boven straatniveau stroomt. Dat komt omdat het water opgeleid werd om van bovenaf op het rad te vallen. Door het draaien van het rad kwam de as in beweging die het inpandige deel van het molenwerk aandreef. Het bovenslagrad werd op de Veluwe vaak toegepast, omdat dit geschikt is voor beken met vrij veel verval en weinig watervoering.

De laatste eeuw
De molen functioneerde tot 1921 als korenmolen, maar er werden ook andere producten gemalen, zoals eikenschors. De gemeente kocht het leegstaande pand in 1924. Het gebouw is lange tijd door de padvinderij gebruikt. Het is afgebrand in 1961 en in 1967 weer opgebouwd. In 1993 was er opnieuw een brand, maar ook spoedig herstel.

Vroege geschiedenis
Oorspronkelijk was dit een korenmolen. De eerste vermelding dateert uit 1391, in het leenregister van het Kapittel van Sint Pieter. In 1547 kwam het goed in bezit van Roelof van Lennip als “Den Hof te Bovendorpe nu geheeten Lennipsmoole soo groot ende klein deselve met allen zijn rechten ende toebehoren”. Lange tijd bleef de molen, net als Biljoen, in het bezit van de adellijke familie Van Lennep, vandaar de naam. In de 80-jarige oorlog is de molen tweemaal afgebrand, in 1594 en in 1629.

In 1682 kwam de molen in bezit van de familie Van Spaen van Biljoen en in 1777 van Baron van Eck van Overbeek. Als molenaars zijn bekend Albert van Meerbeek en Coenraad Avelingh en diens zoon Cornelis.

In 1825 werd de molen verkocht aan de zoon van Cornelis: Hendrikus Avelingh (1786-1875). In de kadastrale atlas van 1832 was het weiland tussen Overbeek en de molen nog in bezit van de familie Van Eck, maar Avelingh had inmiddels grote percelen bouwland in bezit ten zuiden van de molen, tot voorbij de huidige spoorweg, en naar het oosten toe, tot waar nu de Stationsstraat loopt. Hij was ook eigenaar van twee huizen, met schuren, erven en tuinen bij de watermolen en een rosmolen ten zuiden van de molen. In zo’n gebouwtje liep een paard rondjes, waardoor de molenstenen draaiden. Zo kon men toch malen als de beek te weinig water bevatte. De beek was bijna tot aan landgoed Biljoen eigendom van Avelingh. Ook in de uiterwaarden van de IJssel bezat hij grond.

In de loop van de 19^e eeuw werden ten oosten van de molen voor Hendrikus en zijn zonen huizen ingrijpend verbouwd of nieuw gebouwd. Zoons van Hendrikus zetten na hun vaders dood het bedrijf voort. Vanaf 1900 heette de vennootschap: N.V. Velpsche Steenfabriek, Koren- en Schorsmolen. Het bedrijf stopte in 1921.

Bronnen:
H. Kerkkamp, "Waterraderen wentelden in Velp en Rozendaal"
H. Hagens, "Op kracht van stromend water"
H. Voorn, Wonen in papiermakersland: Velp, Laag-Soeren en Rozendaal"