Weg, water en vervoer

De doorgaande weg van Arnhem naar Zutphen werd in 1820 een verharde ‘Rijksstraatweg’. Dit was vanouds een doorgaande weg. Later werd de weg aangeduid als ‘De Passage’. De veel latere Koningswegen zijn speciaal voor de drijfjacht op de Veluwe aangelegd door koning-stadhouder Willem III.

Hessenweg
Haaks op de weg van Arnhem naar Zutphen liep de handelsroute tussen Duitsland, via Dieren en Harderwijk, naar Amsterdam. Ook de ‘Hessenweg’ die zich bij Dieren afsplitste voerde naar Amsterdam, via Amersfoort. Deze weg vooral door kooplieden uit Hessen gebruikt, vanwege de brede wielbasis van hun karren.

Trein en tram
In 1865 werd de spoorlijn Arnhem-Zutphen geopend. Naast stations in Velp en Dieren had ook De Steeg een station, terwijl er vijf halteplaatsen waren; twee in De Steeg en in Ellecom en één in Spankeren. In 1887 werd de spoorlijn Dieren-Apeldoorn geopend. Ook Laag-Soeren kreeg een station, mede het kuuroord.

Rond 1880 werd de paardentram tussen Velp en Arnhem populair. Al in 1913 werd deze vervangen door een elektrische tram. Via de stoomtram kwam een verbinding tussen Velp, Dieren en de Achterhoek tot stand. De tram moest het veld ruimen voor de bekende gele GTW-bussen en voor de trolleybussen tussen Arnhem en Velp.

Huidige situatie
Mede door toenemend autoverkeer zijn doorgaande routes aangepast. De snelweg A348 zou tot Zutphen worden doorgetrokken, maar is ter hoogte van Ellecom blijven steken. De traverse in Dieren moet soelaas bieden voor zwaar verkeer.

De IJssel
De IJssel vormt al eeuwenlang de oostelijke begrenzing van het grondgebied van Rheden. De rivier speelde diverse rollen: verdedigingslinie, vervoersmogelijkheid, afvoer van overtollig water. De rivier maakte ook de uiterwaarden vruchtbaar en leverde zo klei voor de vroege baksteenindustrie.

Beken en sprengen
De Veluwezoom kent natuurlijke beken en sprengenbeken, die speciaal gegraven werden. Het water dreef molenraderen aan voor het malen van koren of het maken van papier. Ook werden sprengen gebruikt voor aanvoer van water voor grachten en vijvers bij de kastelen en buitenplaatsen.

Apeldoorns Kanaal
In 1865 werd het Apeldoorns kanaal doorgetrokken naar Dieren. Daar werd het hoogteverschil tussen kanaal en IJssel overwonnen met een drietrapssluis; toen heel bijzonder. Rond 1868 werden hier 30 schepen per dag geschut. Na de verbreding van het noordelijk deel konden schepen van 200 ton het hele kanaal bevaren. Door de naoorlogse schaalvergroting in de scheepvaart werd het kanaal in 1972 gesloten.

Waterbeheer
In de Middeleeuwen was het beheer van de IJssel gericht op profijt voor de boeren in de omgeving. De eerste dijk werd in de 14e eeuw aangelegd langs het Velperbroek. Door de bedijking ontstonden polders en veranderde het waterbeheer. Lang was dat een zaak van de verenigde eigenaren, zoals in het Arnhemse en Velpse Broek en in Rhederlaag.

Pas in de 19e eeuw werd het beheer een overheidstaak, met een grote rol voor Rijkswaterstaat. In 1875 werd het gemaal “De Volharding” in Velp geïnstalleerd. Sinds 1997 zijn er nog twee grote waterschappen in het gebied.